Cẩm nang gia đình và chăm sóc trẻ
（Cập nhật）
Giáo dục trí tuệ cảm xúc cho trẻ mầm non từ những trải nghiệm nhỏ mỗi ngày
Trẻ biết nói “con đang buồn”, bình tĩnh hơn khi tức giận, chờ đến lượt khi chơi hay nhận ra một người bạn đang không vui – đó đều là những biểu hiện liên quan đến trí tuệ cảm xúc.
Phát triển EQ cho trẻ mầm non không nhất thiết phải bắt đầu bằng những bài học phức tạp. Ba Mẹ có thể giúp trẻ nhận biết cảm xúc, thể hiện cảm xúc phù hợp, đồng cảm và tương tác với người khác thông qua những tình huống rất quen thuộc mỗi ngày.
Dưới đây là 10 cách giáo dục trí tuệ cảm xúc cho trẻ mầm non mà Ba Mẹ có thể tham khảo và áp dụng.
Vì Sao Nên Giáo Dục Trí Tuệ Cảm Xúc Cho Trẻ Mầm Non?
10 Cách Phát Triển EQ Cho Trẻ Mầm Non
Phát Triển EQ Cho Trẻ 3, 4 Và 5 Tuổi Có Giống Nhau Không?
Ba Mẹ Đóng Vai Trò Gì Trong Việc Giáo Dục EQ Cho Trẻ?
Giáo Dục EQ Không Chỉ Diễn Ra Ở Nhà
Amitie Sports Club – Giáo Dục EQ Thông Qua Những Trải Nghiệm Thể Thao
EQ (Emotional Quotient) thường được dùng để nói về trí tuệ cảm xúc – khả năng nhận biết, hiểu và điều chỉnh cảm xúc của bản thân, đồng thời từng bước nhận biết và phản ứng phù hợp với cảm xúc của người khác.
Với trẻ mầm non, EQ không có nghĩa là trẻ phải luôn ngoan, luôn bình tĩnh hoặc không bao giờ tức giận.
Trẻ vẫn có thể buồn khi phải dừng một trò chơi, tức giận khi không được làm điều mình muốn hoặc khóc khi thất vọng. Điều quan trọng là trẻ từng bước học được:
Những khả năng này được hình thành dần thông qua gia đình, trường học, vui chơi và những trải nghiệm xã hội của trẻ.
Giai đoạn mầm non là thời điểm trẻ bắt đầu có nhiều tương tác hơn với thế giới bên ngoài gia đình.
Trẻ chơi cùng bạn, phải chờ đến lượt, chia sẻ đồ chơi, nghe hướng dẫn, gặp những tình huống không diễn ra theo ý mình và đôi khi phải giải quyết những mâu thuẫn rất nhỏ.
Đó đều là cơ hội để trẻ học về cảm xúc.
Giáo dục trí tuệ cảm xúc cho trẻ mầm non có thể hướng đến những khả năng như:
EQ vì vậy không chỉ được hình thành qua lời giải thích của người lớn. Trẻ cần có cơ hội trải nghiệm những tình huống thật để từng bước học cách hiểu mình và tương tác với người khác.
Một trong những bước đầu tiên là giúp trẻ biết mình đang cảm thấy gì.
Khi trẻ khóc vì đồ chơi bị lấy mất, thay vì chỉ nói “đừng khóc”, Ba Mẹ có thể giúp trẻ nhận diện cảm xúc:
“Con đang buồn vì bạn lấy món đồ con đang chơi phải không?”
Hoặc khi trẻ hoàn thành một việc:
“Con đang rất vui vì tự làm được đúng không?”
Những từ đơn giản như vui, buồn, tức giận, sợ hãi, thất vọng hay hào hứng giúp trẻ dần có “từ vựng cảm xúc” để diễn đạt điều đang xảy ra bên trong mình.
Người lớn đôi khi muốn trẻ bình tĩnh thật nhanh nên thường nói:
“Có gì đâu mà khóc.”
“Không được tức giận.”
“Chuyện nhỏ thôi.”
Tuy nhiên, cảm xúc của trẻ vẫn tồn tại ngay cả khi người lớn cho rằng nguyên nhân rất nhỏ.
Ba Mẹ có thể thừa nhận cảm xúc trước, sau đó mới cùng trẻ tìm cách phản ứng phù hợp.
Ví dụ:
“Ba Mẹ biết con đang thất vọng vì chưa được chơi tiếp. Nhưng bây giờ mình cần về nhà.”
Trẻ có thể học rằng có cảm xúc tiêu cực là điều bình thường, nhưng cách mình hành động khi có cảm xúc đó vẫn cần được điều chỉnh.
Ba Mẹ có thể tạo thói quen trò chuyện về cảm xúc trong những tình huống bình thường.
Sau khi đi học về, ngoài câu hỏi:
“Hôm nay con học gì?”
hãy thử hỏi thêm:
“Hôm nay điều gì làm con vui nhất?”
“Có lúc nào con buồn không?”
“Con có giận ai hôm nay không?”
“Bạn nào làm con vui?”
Những cuộc trò chuyện ngắn giúp trẻ tập quan sát và diễn đạt cảm xúc của chính mình.
Truyện là một cách dễ áp dụng để trẻ tiếp xúc với nhiều tình huống cảm xúc khác nhau.
Thay vì chỉ đọc hết câu chuyện, Ba Mẹ có thể dừng lại và hỏi:
“Con nghĩ bạn ấy đang cảm thấy thế nào?”
“Tại sao bạn ấy buồn?”
“Nếu là con, con sẽ làm gì?”
“Bạn kia có thể làm gì để giúp?”
Nhờ đó, một câu chuyện đơn giản có thể trở thành cơ hội để trẻ suy nghĩ về cảm xúc, sự đồng cảm và cách giải quyết tình huống.
Trẻ mầm non thường học rất tốt thông qua trò chơi.
Ba Mẹ có thể cùng trẻ đóng những tình huống quen thuộc:
Khi đóng vai nhiều nhân vật khác nhau, trẻ có cơ hội nhìn một tình huống từ nhiều góc độ thay vì chỉ từ cảm xúc của chính mình.
Mục tiêu không phải là làm cho trẻ “không được tức giận”.
Trẻ cần từng bước học cách xử lý cơn giận.
Ba Mẹ có thể hướng dẫn những hành động đơn giản như:
Những kỹ năng này cần được luyện tập nhiều lần. Không nên kỳ vọng trẻ mầm non có thể kiểm soát cảm xúc hoàn hảo ngay lập tức.
Khi trẻ gặp một khó khăn nhỏ, người lớn thường có xu hướng giúp ngay.
Nhưng nếu tình huống an toàn, Ba Mẹ có thể cho trẻ thêm một chút thời gian để tự thử.
Ví dụ:
Trẻ chưa xếp được món đồ chơi.
Trẻ không mở được hộp.
Trẻ chưa biết cách mang giày.
Hai bạn đang tranh nhau một món đồ.
Thay vì giải quyết ngay, Ba Mẹ có thể hỏi:
“Con nghĩ mình có thể thử cách nào khác?”
Quá trình thử – chưa thành công – thử lại giúp trẻ trải nghiệm sự thất vọng ở mức độ phù hợp và từng bước học cách đối diện với khó khăn.
EQ không chỉ được phát triển trong mối quan hệ giữa trẻ và người lớn.
Khi chơi với những trẻ khác, trẻ gặp rất nhiều tình huống thực tế:
Ba Mẹ không nhất thiết phải can thiệp vào mọi tình huống ngay lập tức. Với những mâu thuẫn nhỏ và an toàn, hãy quan sát và tạo cơ hội để trẻ thử giao tiếp với bạn trước.
Những hoạt động theo nhóm tạo ra nhiều tình huống mà trẻ khó trải nghiệm khi chơi một mình.
Trẻ phải lắng nghe hướng dẫn, quan sát người khác, chờ đến lượt và đôi khi phải phối hợp để hoàn thành một nhiệm vụ chung.
Đó có thể là:
Điều quan trọng không phải trẻ phải giỏi nhất trong nhóm.
Giá trị nằm ở việc trẻ được trải nghiệm cách mình phản ứng khi phải tương tác, hợp tác hoặc đối diện với những tình huống không hoàn toàn theo ý mình.
Thể thao có thể tạo ra một môi trường giàu trải nghiệm cảm xúc và xã hội cho trẻ.
Ví dụ, trong một trò chơi bóng đá, trẻ có thể phải:
Vì vậy, nếu trẻ thích chạy nhảy và hoạt động cùng bạn bè, Ba Mẹ có thể cân nhắc cho trẻ trải nghiệm một môn thể thao phù hợp với độ tuổi.
Khả năng cảm xúc của trẻ thay đổi dần theo quá trình phát triển. Vì vậy, Ba Mẹ không nên kỳ vọng trẻ 3 tuổi phản ứng giống trẻ 5 tuổi.
Ba Mẹ có thể ưu tiên giúp trẻ:
Nhờ người lớn hỗ trợ khi gặp khó khăn.
Có thể mở rộng sang:
Tham gia trò chơi có quy tắc.
Ba Mẹ có thể tạo thêm cơ hội để trẻ:
Mỗi trẻ có tốc độ phát triển khác nhau. Các gợi ý theo tuổi nên được xem như định hướng tham khảo chứ không phải tiêu chuẩn để so sánh trẻ với nhau.
Trẻ học cách xử lý cảm xúc không chỉ từ những điều Ba Mẹ nói mà còn từ những điều trẻ quan sát được.
Nếu người lớn thường xuyên hét lên khi tức giận nhưng yêu cầu trẻ phải bình tĩnh, thông điệp trẻ nhận được sẽ không nhất quán.
Ba Mẹ có thể làm mẫu bằng những hành động rất đơn giản:
“Hôm nay Mẹ hơi mệt nên Mẹ muốn nghỉ một chút.”
“Ba đang hơi bực. Ba sẽ bình tĩnh rồi mình nói chuyện tiếp.”
“Ba đã nói hơi lớn. Ba xin lỗi con.”
Qua những tình huống như vậy, trẻ hiểu rằng người lớn cũng có cảm xúc và cảm xúc có thể được diễn đạt, điều chỉnh theo cách phù hợp.
Gia đình là một môi trường rất quan trọng, nhưng khi lớn dần, trẻ bắt đầu dành nhiều thời gian hơn với giáo viên, bạn bè và các cộng đồng bên ngoài gia đình.
Đây cũng là lúc trẻ gặp những trải nghiệm mà Ba Mẹ khó tạo ra hoàn toàn ở nhà.
Một đứa trẻ có thể hiểu khái niệm “chia sẻ”, nhưng khi chỉ có một quả bóng và nhiều bạn cùng muốn chơi, trẻ mới thực sự phải trải nghiệm việc chia sẻ.
Trẻ có thể biết “thua cũng không sao”, nhưng khi đội của mình thực sự thua một trò chơi, cảm xúc thất vọng mới xuất hiện.
Vì vậy, bên cạnh trò chuyện và giáo dục tại nhà, Ba Mẹ có thể tạo cho trẻ những môi trường an toàn để tương tác, vận động, hợp tác và giải quyết những tình huống thực tế.
Tại TP.HCM, Amitie Sports Club là một lựa chọn Ba Mẹ có thể tham khảo nếu muốn trẻ có thêm môi trường vận động và tương tác cùng bạn bè.
Amitie là chương trình giáo dục thông qua thể thao có nguồn gốc từ Nhật Bản với triết lý:
“Thể thao là phương tiện – Giáo dục là mục tiêu.”
Các chương trình không chỉ hướng đến việc giúp trẻ chơi bóng đá tốt hơn. Thông qua quá trình luyện tập, trẻ có cơ hội trải nghiệm việc nghe hướng dẫn, giao tiếp với bạn bè, hợp tác, đối diện với thắng – thua, thử lại sau khi chưa làm được và từng bước kiểm soát cảm xúc trong môi trường tập thể.
Amitie có chương trình dành cho trẻ từ 3 tuổi, vì vậy phù hợp để Ba Mẹ có trẻ mầm non yêu thích chạy nhảy và chơi bóng tìm hiểu.
Điều quan trọng vẫn là sự phù hợp của từng trẻ. Ba Mẹ có thể cho con trải nghiệm trước và quan sát xem trẻ có cảm thấy vui, thoải mái và hứng thú với môi trường hoạt động theo nhóm hay không.
Địa chỉ: 28 Thảo Điền, An Khánh, TP.HCM
Số điện thoại: 0913 159 600
Amitie Sports Club Thảo Điền｜Lớp học bóng đá trẻ em
Trung Tâm Giáo Dục Thể Thao Cho Trẻ Em
Lớp Học Bóng Đá & Cheer Dance Dành Cho Trẻ Từ 3–14 Tuổi tại Thảo Điền, TP.HCM
28 Thảo Điền, An Khánh, Hồ Chí Minh
Một đứa trẻ có trí tuệ cảm xúc tốt không có nghĩa là trẻ không bao giờ tức giận, buồn, thất vọng hay tranh cãi với bạn.
Điều Ba Mẹ có thể hướng tới là giúp trẻ từng bước nhận ra:
“Mình đang cảm thấy gì?”
“Tại sao mình cảm thấy như vậy?”
“Mình có thể làm gì tiếp theo?”
“Người khác đang cảm thấy thế nào?”
Vì vậy, phát triển EQ cho trẻ mầm non không phải một bài học diễn ra trong vài ngày. Đó là quá trình được hình thành qua những cuộc trò chuyện, trò chơi, lỗi sai, mâu thuẫn, lần thử lại và những trải nghiệm thật mỗi ngày.
Gia đình, trường học, bạn bè và các hoạt động tập thể đều có thể trở thành môi trường để trẻ học cách hiểu bản thân, hiểu người khác và từng bước trưởng thành về cảm xúc.
Từ khóa liên quan đến bài viết này
